Mucositis zalecenia dietetyczne, suplementacja i domowe metody

Mucositis jamy ustnej, czyli stan zapalny błony śluzowej to bardzo powszechny problem w onkologii. Dotyczy głównie osób po obciążającej chemioterapii oraz radioterapii okolic głowy i szyi. Mucositis to skutek uboczny trudny dla Pacjentów nie tylko ze względów ogromnego bólu, ale również z powodu pojawiających się ograniczeń związanych z jedzeniem i piciem. Gdy cała buzia – od policzków przez język i podniebienie po usta – staje się wielką raną, spożycie doustne jest praktycznie niemożliwe (a na pewno niewystarczające!), prowadząc do groźnego niedożywienia. Czy oprócz standardowego leczenia Pacjent onkologiczny może sobie jakoś dodatkowo pomóc? Może łagodzący aloes lub miód? Lub przeciwbakteryjny rumianek? Poznaj zalecenia dietetyczne oraz domowe metody walki z mucositis, które pomogą Ci przejść trochę łagodniej ten ciężki okres!

Mucositis

Co to jest? O mucositis w onkologii

Mucositis najczęściej nazywamy stan zapalny błony śluzowej jamy ustnej (oral mucositis). Jednak mucositis może dotyczyć śluzówki całego przewodu pokarmowego, od jamy ustnej przez żołądek i jelita. Zapalenie to jest objawem niepożądanym związanym z zabiegami chemio- i radioterapii oraz przeszczepieniu macierzystych komórek krwiotwórczych. 

Mucositis dotyczy bardzo szerokiej grupy Pacjentów onkologicznych. Szacuję się, że dotyka ono do 40% osób podczas chemioterapii konwencjonalnej oraz około 80% chorych przyjmujących chemioterapię wysokodawkową. Jeżeli chodzi o statystyki w przebiegu napromieniania z powodu nowotworów głowy i szyi, to jest to niestety od 50 do 100% Pacjentów. Przebieg różni się jedynie stopniem nasilenia zapalenia. 

Mucositis jest nie tylko niewygodnym skutkiem ubocznym/przejściowym zapaleniem błony śluzowej. Jest to stan niebezpieczny ze względu na obnażanie tkanek i struktur głębszych, które mogą stanowić otwartą drogę do uogólnionej infekcji już osłabionego nowotworem oraz leczeniem organizmu. 

Czynniki ryzyka mucositis

Wśród czynników ryzyka można wymienić te, na które Pacjent nie ma wpływu w trakcie leczenia, a należą do nich:

• wspomniana wysokodawkowa chemioterapia z przeszczepieniem macierzystych krwiotwórczych komórek
• radioterapia nowotworów głowy i szyi
• oraz cytostatyki cechujące się wysoką toksycznością (5-fluorouracyl, Doksorubicyna, Metotreksat, Cisplatyna, Vinblastyna, Mitomycyna, Transtuzumabe, Docetaksel, Melphalan)

Ryzyko wzrasta jeżeli leczenie przewiduje połączenie radio – oraz chemioterapii

Czynnikami indywidualnymi dla każdego chorego będą:

• przebyte w przeszłości zapalenie błony śluzowej
• zły stan odżywienia / niska waga / niedożywienie
• zmniejszona liczba granulocytów obojętnochłonnych (nueutropenia)
• kserostomia (suchość jamy ustnej)
• źle dopasowana proteza i/lub choroby przyzębia
• higiena jamy ustnej rzadziej niż 2x/dobę
• młody lub podeszły wiek (< 20 r.ż. i > 50 r.ż.)
• płeć (częściej kobiety)
• genetyka (polimorfizm pojedynczego nukleotydu MTHFR C677T u pacjentów leczonych metotreksatem)
• rodzaj nowotworu (rejon głowy i szyi, przewód pokarmowy)
• choroby współistniejące (np. niewydolność nerek i wątroby, cukrzyca)
• inne (np. nosicielstwo wirusa Herpes simplex)

Są jednak również czynniki ryzyka, które można modyfikować, przez co realnie wpłynąć na poprawę stanu Pacjenta. Będzie to przede wszystkim styl życia oraz dieta.

Mucositis częściej można zaobserwować u Chorego, który: regularnie  spożywa alkohol, pali papierosy, a higiena jego jamy ustnej pozostawia wiele do życzenia. Ubytki próchnicowe oraz obecne ogniska zakażenia będą predysponowały do pogłębienia problemu!

Stopień ciężkości i objawy mucositis

Stopień nasilenia mucositis ocenia się poprzez skalę WHO oceny stopnia zaawansowania zapalenia błony śluzowej jamy ustnej.

Powikłania i przebieg mucositis u Pacjenta onkologicznego

Żeby dobrze zobrazować mucositis i ból mu towarzyszący warto wyobrazić sobie, jak boli mała afta na policzku w buzi. Teraz wystarczy pomnożyć to x100. Rozhulane mucositis może dotyczyć całej błony śluzowej jamy ustnej — policzków, języka, podniebienia, warg, a czasem i dalszych odcinków przewodu pokarmowego.

Jestem w grupie ryzyka mucositis. Kiedy dokładnie się go spodziewać? Jak to będzie wyglądać?

Główne objawy zostały omówione w poprzednim akapicie, jednak omówmy przebieg na przykładzie leczenia. Pierwsze objawy pojawiają się po około tygodnia od radio- i/lub chemioterapii. Jest to rumień i łagodny ból. Jeżeli nie zareagujemy w porę, to zmiany prawdopodobnie się zaostrzą. Zmiany zaostrzą się być może i bez interwencji, jednak w dużo większym stopniu (patrz stopień zaawansowania mucositis). Zmiany, o których mowa dotyczą silnych owrzodzeń, nadżerek oraz bólu, co może prowadzić do zaburzeń połykania (dysfagii) i trudności z mówieniem.

Najbardziej niebezpiecznym skutkiem mucositis (rozpatruje sprawę oczywiście pod kątem dietetycznym), jest zaburzone odżywianie — najpierw ograniczanie pokarmów, potem całkowite zaprzestanie jedzenia i picia. Jest to prosta droga do rozwoju niedożywienia (o którym możecie przeczytać w tym wpisie).

Około 8-10 dni od wystąpienia pierwszych objawów (zaczerwienień i dyskomfortu) zaczyna się gojenie błony śluzowej. W zależności od stopnia ciężkości mucositis proces gojenia może trwać nawet 3 tygodnie. 

Profilaktyka mucositis

Kiedy zacząć?

Przygotowanie Pacjenta do leczenia (pod kątem wystąpienia mucositis) powinno zacząć się na co najmniej tydzień przed planowaną chemioterapią, oraz na przynajmniej 2 tygodnie przed pierwszą planowaną radioterapią. Warto pamiętać, że podczas terapii onkologicznej nie powinno się przeprowadzać już żadnych zabiegów stomatologicznych. Są oczywiście wyjątki, kiedy stan jamy ustnej musi być w stanie nienagannym, np. przy przeszczepie komórek macierzystych. Pacjenci niejednokrotnie są zdziwieni, że rygorystyczna higiena jamy ustnej może mieć tak duży wpływ na przebieg ich leczenia. Nadal zdarzają się sytuacje, że Pacjenci nie otrzymują takich informacji od swoich onkologów, co przysparza im komplikacji na dalszych etapach leczenia (sama byłam świadkiem, kiedy Pacjent przygotowywany do przeszczepu musiał odwlekać terminy przeszczepu, bo przed rozpoczęciem leczenia nikt nie zainteresował się stanem jego uzębienia).

Jak to powinno wyglądać?

Wszyscy Pacjenci zakwalifikowani do leczenia onkologicznego powinni otrzymać skierowanie na konsultację stomatologiczną. Każdy chory powinien otrzymać zestaw instrukcji dotyczących zasad higieny jamy ustnej. Polska Grupa Specjalistów ds. Profilaktyki i Leczenia Powikłań w Jamie Ustnej wydała zastaw zaleceń dotyczący postępowania w profilaktyce i leczeniu powikłań w jamie ustnej w, przed i po leczeniu onkologicznym.

Z powyższych zaleceń wybrałam te najważniejsze:

• szczotkowanie zębów 3x dziennie szczoteczką bardzo miękką (soft) z włosia nylonowego z użyciem pasty z fluorem
• używanie nici dentystycznych
• płukanie jamy ustnej roztworem sody oczyszczonej — jedna łyżeczka na ½ szklanki przegotowanej wody lub fizjologicznym roztworem soli (0,9% NaCl) – jedna łyżeczka soli na pół szklanki wody
• ograniczenie używania ruchomych uzupełnień protetycznych oraz czasowe usunięcie stałych aparatów ortodontycznych.

Poza wzmożoną higieną jamy ustnej pozostają kwestie dotyczące stylu życia. Pacjenci powinni zaprzestać palenia papierosów oraz picia alkoholu. Wskazane byłoby również wprowadzenie zasad zdrowego żywienia. W przypadku suchości jamy ustnej może być konieczne odpowiednie nawilżanie jamy ustnej (np. płukanki lub preparaty sztucznej śliny).

Postępowanie w trakcie leczenia mucositis

Nie chciałabym pisać tu o leczeniu pod kątem stricte lekarskim (gdyż lekarzem nie jestem). Chciałabym zwrócić jednak uwagę na kilka dodatkowych kwestii leczenia, na które czasem przymyka się oko, a mogą być bardzo pomocne dla Pacjenta.

Na 30 minut przed podażą 5-Fluorouracylu i melfalanu zaleca się stosować doustnie pokruszone kostki lodu (krioterapia). Ssanie lodu powinno być kontynuowane na czas wlewu chemioterapii. Mechanizm działania opiera się na zmniejszeniu ekspozycji błony śluzowej na lek wskutek zmniejszenia miejscowego przepływu krwi (obkurczenia naczyń) w czasie najwyższego stężenia cytostatyku we krwi obwodowej. Zmniejszone ukrwienie jamy ustnej zmniejsza ryzyko wystąpienia zapalenia błony śluzowej jamy ustnej. Stosowanie doustnej krioterapii zalecane jest również u Pacjentów otrzymujących wysokodawkową chemioterapię i napromienianie całego ciała przed planowanym przeszczepieniem macierzystych komórek krwiotwórczych.

Warto wiedzieć, że w leczeniu/zapobieganiu mucositis można stosować leki (palifermina). Metaanalizy wykazały, że wymieniony lek skutecznie zmniejsza częstość ciężkiego zapalenia błony śluzowej nawet u 30% Pacjentów.

Kolejnym sposobem walki z mucositis jest laseroterapia niskoenergetyczna, która przyspiesza regenerację błony śluzowej oraz łagodzi dolegliwości bólowe.

Wszystkie 3 wymienione metody (krioterapia, laseroterapia niskoenergetyczna oraz polifermina) zostały wymienione w zaleceniach MASCC/ISOO dotyczących leczenia zapalenia błony śluzowej wtórnej do terapii nowotworowej (MASCC/ISOO — ang. Multinational Association of Supporting Care in Cancer and International Society of Oral Oncology — Międzynarodowe Stowarzyszenie Opieki Wspomagającej w Raku i Międzynarodowe Towarzystwo Onkologii Jamy Ustnej)

Mucositis – zalecenia dietetyczne oraz domowe metody

Dieta wysokobiałkowa i wysokoenergetyczna oraz nawodnienie – podstawa podstaw zaleceń dietetycznych

W zaleceniach „Postępowanie w profilaktyce i leczeniu powikłań w jamie ustnej po leczeniu onkologicznym” kwestie dietetyczne podsumowano w dwóch dość ogólnych zaleceniach:

Dieta zbilansowana? Czy to możliwe?

Temat żywienia w tej grupie Pacjentów warto zacząć od zaznaczenia, że utrzymanie dobrze skomponowanej i zróżnicowanej diety będzie bardzo trudne. Oprócz bólu towarzyszącego jedzeniu możemy zaobserwować zaburzenia smaku, powoli rozwijające się zaburzenia połykania oraz zestaw objawów standardowych dla leczenia onkologicznego – wymiotów czy biegunki. Pomimo wielkich chęci Pacjentów powoduje to po prostu fizyczne ograniczenia, których “nie da się przeskoczyć”.

Białko. Więcej białka

Z założenia dieta każdego Pacjenta onkologicznego powinna zawierać zwiększoną zawartość białka – około 1,5 g białka/kg masy ciała/dobę. Białko wspiera organizm w odbudowie i regeneracji podczas wymagającego leczenia onkologicznego, oddziałuje na układ immunologiczny jak i jest po prostu budulcem podczas odnowy uszkodzonych tkanek wywołanych mucositis.

Kalorie. Więcej kalorii

Dieta powinna być również wysokoenergetyczna. Odpowiednia ilość kalorii wraz z wystarczającej ilością białka zapobiega utracie masy ciała u Pacjentów (szczególnie istotna jest ochrona masy mięśniowej!). Brak odpowiedniej ilości składników odżywczych prędzej czy póżniej doprowadzi do rozwoju niedożywienia, które ma niejednokrotnie kluczowy wpływ na przebieg całego leczenia pogorszając rokowanie Pacjenta. Kaloryczność diety powinna być dobrana indywidualnie do Pacjenta (nawet do 45 kcal/kg masy ciała/dobę) w zależności od jego stanu wyjściowego oraz etapu leczenia. Warto jednak odnosić się do najprostszych domowych sposobów obserwacji, jak częste ważenie się oraz pomiary obwodów ciała (np. obwodu ramienia/łydki). Regularne pomiary obwodów pokazują w prosty sposób czy Pacjent nie traci tkanki mięśniowej.

Płyny. Więcej płynów

Nawodnienie, czyli kolejna można by powiedzieć rzecz oczywista, a jednak w onkologii szczególnie ważna. 30 – 45 ml na kilogram masy ciała, a w szczególnych przypadkach i więcej. Odpowiednia ilość płynów pozwala szybciej “wypłukać” zmetabolizowane leki z organizmu oraz odpowiada za wilgotność śluzówki, co jest konieczne podczas gojenia ran w mucositis.

A gdy będzie konieczność… Czas na żywienie kliniczne

Ocena stanu odżywienia powinna być rzeczą oczywistą u Pacjentów onkologicznych, jednak w tej grupie stawiany jest na to szczególny nacisk. Są to Pacjenci wysokiego ryzyka żywieniowego, którzy w znacznej ilości przypadków przestaną w ogóle jeść doustnie na jakiś czas. Stąd konieczność częstych kontroli oraz w razie potrzeby gotowość do przejścia na czasowe żywienie dojelitowe/pozajelitowe.

Zalecenia dietetyczne dostosowane do objawów mucositis

Jakich produktów unikać?

W trakcie leczenia onkologicznego zaleca się unikanie pokarmów:

• Pikantnych, kwaśnych, gorących (zalecane są pokarmy ciepłe lub letnie, o łagodnych smakach, z małą ilością niedrażniących przypraw)
• Mocno solonych, wędzonych (sól działa drażniąco)
• Suchych i wzmagających pragnienie (suche ciastka, krakersy, chipsy)
• Twardych i szorstkich (możliwość uszkodzenia błony śluzowej)
• Zawierających cukry proste; słodzone napoje, soki, słodycze (cukry proste zwiększają ryzyko rozwoju próchnicy — warto je zastąpić bezpiecznymi i przebadanymi słodzikami: aspartamem, acesulfamem, sorbitolem lub ksylitolem)
• Owoców i soków owocowych (działanie drażniące na błonę śluzową jak i powodujące ryzyko erozji szkliwa)
• Alkoholu, palenia tytoniu (pogłębienie zmian zapalnych, ograniczenie apetytu, deficyty witamin B1, B6, B12 i C).
• Mocnej kawy i herbaty
• Napojów gazowanych

Szczególnie drażniąco działają cytrusy, owoce drobnopestkowe, sok pomidorowy, soki wielowarzywne, kiszonki, oliwki, kapary, produkty z dodatkiem octu.

Odpowiednio dobrana dieta może przynieść korzyść nie tylko poprzez łagodzenie skutków ubocznych i niepodrażnienie błony śluzowej. Może ona również przyspieszyć proces gojenia ran oraz skrócić czas bolesnych dolegliwości.

Konsystencja diety

Omawiając zalecenia dietetyczne w mucositis nie można nie wspomnieć o jej konsystencji. Wraz z postępującymi zmianami w jamie ustnej Pacjent będzie przechodził stopniowo z diety normalnej przez papkowatą do płynnej. Nieuniknione będzie wprowadzenie do diety elementów żywienia medycznego (tzw. ONS lub FSMP – o nich poniżej), które w większości są w formie płynnej. Suplementacja diety w żywność medyczną pozwoli zachować jej wysoką wartość odżywczą w komfortowej dla Pacjenta objętości. Jeżeli Pacjent jest w grupie wysokiego ryzyka mucositis, to dietę o zmienionej konsystencji (bardziej miękką) warto wprowadzić już na początku leczenia, a nawet przed pierwszą chemią/radioterapią – pozwoli to zapobiec podrażnieniu jamy ustnej.

Czy w tym przypadku sprawdzi się dieta lekkostrawna? Zapraszam do przeczytania tego wpisu! Tłumaczę tam, że czasem warto “nagiąć pewne zasady żywieniowe dla wyższych celów“. Co to oznacza? Że np. pomimo zalecenia ograniczenia cukrów prostych w mucositis, jeżeli pacjent może jeść tylko dietę płynną i ze względu na zmieniony smak i nudności ma ochotę na słodki koktajl bananowy to lepiej pozwolić mu na ten koktajl, niż żeby nie jadł nic! Próchnica jest w tym momencie na prawdę nieistotną sprawą patrząc na konsekwencję utraty kolejnych kilogramów i sił przez Pacjenta.

Żywność medyczna – ONS/FSMP

Żywność medyczna wcześniej nazywana ONS (ang. Oral Nutritional Supplements — doustne suplementy pokarmowe). Aktualnie częściej możemy się spotkać ze skrótem FSMP (ang. Food for Special Medical Purposes — żywność specjalnego przeznaczenia medycznego). 

Chodzi przede wszystkim o wszystkim znane “Nutridrinki”. Nutridrink to najbardziej znany ze wszystkich FSMP, jednak jest to znacznie szersza grupa niż tylko „małe fioletowe jogurt pitne”. Dostępne w aptekach preparaty odżywcze mogą mieć formę jogurtu, soku, proszku do rozrabiania, puddingu, zupy w proszku do zalania gorącą wodą, batoniku itp. Z biegiem czasu producenci zaczynają proponować Pacjentom coraz więcej rozwiązań dając im komfort i wygodę stosowania. Nie warto się zrażać, jeżeli nie zasmakuje Wam produkt jednej firmy czy dany smak — jest ich na rynku kilkadziesiąt!

Po dobraniu produktu przez dietetyka/lekarza sprawdź aptekę internetową — mają większy wybór smaków oraz lepsze ceny :).

FSMP to preparaty, które charakteryzują się wysoką zawartością białka i kalorii w małej objętości. W zależności od charakterystyki preparatu zawierają one zwiększoną ilość witamin, związków mineralnych oraz składników specjalnych np. immunomodulujących wspierających układ odpornościowy i gojenie ran. I właśnie o gojenie ran i zawartość białka najbardziej będzie się tu rozchodzić. A jeżeli pacjent będzie dodatkowo tracił na masie ciała to i również o kalorie.

Jeżeli miałabym “doradzać w ciemno” wybór konkretnego produktu, to warto szukać ONS wysokobiałkowych wspierających gojenie ran oraz immunomodulujących (np. Nutridrink Protein Omega-3, Nutridrink Skin Repair, Immuven Olimp Labs, Recomed – rany i odleżyny).

Suplementacja/metody domowe oraz naturalne

Pisząc ten akapit odnosiłam się przede wszystkim do wytycznych praktyki klinicznej w zapaleniu błony śluzowej jamy ustnej MASCC/ISOO z 2020 roku. Wytyczne te podsumowują prawie 1200 dowodów z publikacji naukowych dotyczących mucositis! Dane uzupełniłam przeglądami badań nad skutecznością produktów naturalnych w zapobieganiu i leczeniu mucositis z 2022 i 2023 roku (źródła w literaturze na końcu wpisu).

Przejdźmy do listy!

Pierwsze 4 proponowane rozwiązania zostały wyróżnione jako substancje o potencjale zapobiegającym mucositis, czyli warto o nich pamiętać wśród Pacjentów w grupie wysokiego ryzyka jeszcze zanim wystąpią pierwsze objawy.

Suplementacja w trakcie leczenia powinna być skonsultowana z lekarzem prowadzącym lub dietetykiem klinicznym!

Glutamina

Składnik najczęściej stosowany w warunkach szpitalnych, jednak występuje również często w żywności medycznej typu “na gojenie ran”. Aminokwas budujący białka. Wspiera układ immunologiczny oraz jest silnym przeciwutleniaczem. Według aktualnych wytycznych odradza się jego profilaktycznego stosowania w podaży pozajelitowej (u Pacjentów poddawanych przeszczepowi krwiotwórczych komórek macierzystych). Zaś u Pacjentów z nowotworami głowy i szyi poddanych radio-chemioterapii sugerowana jest profilaktyczna podaż doustna (w badaniach skuteczna była dawka od 10 do 30 mg glutaminy na dobę w formie tabletek).

Miód

Miód hamuje wzrost bakterii oraz zwiększa szybkość gojenia. Sugerowana jest podaż profilaktyczna u Pacjentów z nowotworami głowy i szyi, którzy otrzymują leczenie radioterapią oraz radio-chemioterapią. Zaleca się go stosować miejscowo oraz ogólnoustrojowo. Szczególnie polecany będzie miód manuka!

Cynk

Jako silny przeciwutleniacz cynk zapobiega peroksydacji lipidów i zastępuje metale redoks. Aktualne wytyczne sugerują przyjmowanie cynku profilaktycznie (szczególnie w przypadku raka jamy ustnej).

Witamina E

Kolejnym sugerowanym składnikiem w zapobieganiu mucositis jest witamina E. Jest to przeciwutleniacz mogący chronić uszkodzenia tkanek przed wolnymi rodnikami tlenowymi, przez co zmniejsza stopień zapalenia błony śluzowej jamy ustnej. 

Teraz czas na substancje, które w oficjalnych zaleceniach nie znalazły swojego miejsca w tabelce „sugerowane do stosowania przez specjalistów”. Co nie znaczy, że nie warto się nimi zainteresować! Są to substancje mniej przebadane, być może za kilka lat część z nich będzie polecana w leczeniu mucositis. Na ten moment mamy „delikatne” dowody na ich skuteczność.

Składniki, które również przynoszą pozytywne efekty w walce z zapaleniem błony śluzowej jamy ustnej:

Propolis

Bioaktywność propolisu związana jest głównie z flawonoidami, ponieważ cząsteczki te sprzyjają immunomodulacji, przeciwutlenianiu, gojeniu się ran i działaniu przeciwzapalnym. Propolis sprawdzi się dobrze w formie płukanki do przemywania jamy ustnej.

Mleczko pszczele

Wpływ mleczka pszczelego na mucositis może być ściśle związany z jego działaniem przeciwzapalnym i gojącym rany. W poszczególnych badaniach wykazano, że mleczko pszczele ma działanie zapobiegawcze na progresję mucositis wywołanego chemioterapią już od wczesnej fazy.

Aloes

Zastosowanie roztworu aloesu okazało się być skuteczne w zapobieganiu i zmniejszaniu nasilenia mucositis. W jednym badaniu dowiedziono nawet, że aloes w formie płynu do płukania jamy ustnej był tak samo skuteczny jak benzydamina w zmniejszaniu nasilenia mucositis wywołanego radioterapią.

Zielona herbata

Powszechnie znana ze swoich działań przeciwdrobnoustrojowych, przeciwnowotworowych, przeciwutleniających i przeciwzapalnych. W poszczególnych badaniach częstość występowania, nasilenie i czas trwania mucositis zostały znacznie zmniejszone dzięki płukaniu jamy ustnej wywarem z zielonej herbaty.

Kurkumina

W licznych badaniach kurkumina sprzyjała szybszemu gojeniu się ran w leczeniu mucositis wywołanym radioterapią. Do stosowania w formie płukanki oraz w formie doustnej. 

Rumianek

Charakteryzuje się kwiatami o właściwościach przeciwzapalnych, przeciwbakteryjnych i przeciwgrzybiczych. Stosuje się go głównie w leczeniu różnych stanów zapalnych skóry i błony śluzowej. ​​W badaniach wykazano zmniejszenie częstości występowania, intensywności i czasu trwania mucositis u Pacjentów poddawanych przeszczepowi krwiotwórczych komórek macierzystych. Do stosowania w formie płukanki wywarem.

Nagietek lekarski

W badaniach udowodniono zmniejszenie intensywności mucositis w grupie Pacjentów podczas radioterapii. Do stosowania w formie płukanki wywarem. 

Podsumowanie

Na walkę z mucositis składa się wiele czynników. Pierwszym z nich jest oczywiście dobra opieka lekarska (również stomatologiczna) – profilaktyka, zaproponowanie dostępnych rozwiązań leczenia dostosowane do potrzeb i preferencji Pacjenta oraz reagowanie w porę, gdy zaczynają się problemy. Pacjent powinien otrzymać instrukcje dotyczące dbania o higienę jamy ustnej oraz zalecenia dotyczące zmiany stylu życia. Być może potrzebny będzie kontakt z psychologiem. Mało kto potrafi z dnia na dzień rzucić papierosy czy zmienić o 180 stopni swoje nawyki, dietę, czy odrzucić uzależnienia.

Jako dietetyk nie mogę pominąć naszej grupy zawodowej w tej układance. I nie myślę tylko o żywieniu klinicznym, gdy mucositis nie pozwala już jeść doustnie. Idealną sytuacją byłoby spotkanie z Pacjentem i omówienie z nim już wcześniej planu działania. Wprowadzenie profilaktyki, poprawa stanu odżywienia, być może uzupełnienie niedoborów pokarmowych – to wszystko wpływałoby na łagodniejszy przebieg mucositis oraz wyższy komfort Pacjenta podczas trudnego okresu leczenia onkologicznego. Sama dieta czy suplementacja nie rozwiążą problemu mucositis oraz nie zastąpią farmakologii – odradzam pomysły rezygnacji z farmakologii! Domowe metody i żywienie oparte o właściwe zalecenia dietetyczne świetnie uzupełniają leczenie. Częstszy niż zwykle dodatek miodu do posiłku, suplementacja cynku czy witaminy E lub płukanki z zielonej herbaty, rumianku lub kurkuminy mogą ulżyć Pacjentowi w bólu i skrócić czas gojenia. Warto spróbować!

Literatura

1. Sharon Elad, Karis Kin Fong Cheng, Rajesh V. Lalla. MASCC/ISOO clinical practice guidelines for the management of mucositis secondary to cancer therapy, Cancer. 2020 Oct 1; 126(19): 4423–4431.
2. Ana Sofia Ferreira, Catarina Macedo, Ana Margarida Silva. Natural Products for the Prevention and Treatment of Oral Mucositis—A Review. Int J Mol Sci. 2022 Apr; 23(8): 4385.
3. Zulfa Fidi Pranadwista, Nanan Nur’aeny. Effectiveness of natural-based products for radiation-induced oral mucositis therapy: A systematic review, Cancer Treatment and Research Communications Volume 36, 2023, 100720
4. Noam Yarom, Allan Hovan, Paolo Bossi. Systematic review of natural and miscellaneous agents for the management of oral mucositis in cancer patients and clinical practice guidelines—part 1: vitamins, minerals, and nutritional supplements, Supportive Care in Cancer, Springer-Verlag GmbH Germany, part of Springer Nature 2019
5. Noam Yarom & Allan Hovan & Paolo Bossi. Systematic review of natural and miscellaneous agents, for the management of oral mucositis in cancer patients and clinical practice guidelines — part 2: honey, herbal compounds, saliva stimulants, probiotics, and miscellaneous agents.Supportive Care in Cancer,Springer-Verlag GmbH Germany, part of Springer Nature 2020
6. Ingrid Carla Guedes da Silva Lima, Laura de Fátima Souto Maior, Luiz Alcino Monteiro Gueiros. Clinical applicability of natural products for prevention and treatment of oral mucositis: a systematic review and meta-analysis. Clinical Oral Investigations, DE part of Springer Nature 2021

Z wykształcenia dietetyk kliniczny. Z pasji dietetyk onkologiczny. Staram się przekazywać wiedzę z zakresu dietetyki onkologicznej w prosty i zrozumiały sposób. Wierzę, że rzetelna edukacja oparta na dowodach naukowych jest w stanie wyprzeć popularne w onkologii szkodliwe praktyki dietetyczne, niebezpieczne diety, głodówki czy szarlatańskie suplementy.

Klaudia Łęgowska